نشت داده یکی از بزرگترین تهدیدهای امنیتی برای سازمانها محسوب میشود و زمانی اتفاق میافتد که اطلاعات به طور ناخواسته در محیطی خارج از محل مدنظر افشا شود. این امر میتواند به دلایل مختلفی مانند خطاهای انسانی داخلی، آسیبپذیریهای نرمافزاری یا ضعف در اقدامات امنیتی دادهها رخ دهد. اطلاعات حساس، بهویژه در حوزههای مالی، شخصی و تجاری، اگر در معرض نشت قرار گیرند، میتوانند آسیبهای جبرانناپذیری از جمله آسیب به اعتبار، خسارات مالی و مشکلات حقوقی به سازمانها وارد کنند. در این مقاله، به توضیح مفهوم نشت داده، دلایل وقوع آن و راههای پیشگیری از آن میپردازیم. همچنین در ادامه، راهکارهای مختلف برای جلوگیری از نشت داده و محصولات امنیتی که میتوانند به شما در این زمینه کمک کنند، معرفی خواهیم کرد.
نشت داده چیست؟

نشت داده (Data Leakage) به هرگونه فاششدن یا دسترسی غیرمجاز به دادههای حساس یا محرمانه اطلاق میشود که به طور معمول نباید برای افراد یا سازمانهای غیرمجاز قابلدسترسی باشد. این دادهها ممکن است شامل اطلاعات شخصی کاربران، اطلاعات مالی حساس، دادههای تجاری، اطلاعات پزشکی، یا حتی دادههای مرتبط با امنیت ملی و اطلاعات دولتی باشند. بهعبارتدیگر، نشت داده زمانی اتفاق میافتد که اطلاعاتی که در دسترس عموم نباید قرار گیرد، به طور غیرمجاز به بیرون درز کرده و یا به دست افراد غیر میافتد. این دادههای حساس و محرمانه میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- اطلاعات شخصی: شامل نام، شماره ملی، تاریخ تولد، آدرس، شمارهتلفن، ایمیل، و سایر اطلاعات شناسایی
- اطلاعات مالی: شامل شماره کارتهای اعتباری، حسابهای بانکی و اطلاعات مربوط به تراکنشها
- دادههای تجاری و شرکتی: شامل اطلاعات حساس تجاری مانند استراتژیهای بازاریابی، گزارشهای مالی، قراردادها و جزئیات مشتریان
- اطلاعات پزشکی و سلامت: شامل سوابق پزشکی بیماران، اطلاعات درمانی، نسخهها و سوابق دارویی
- اطلاعات دولتی و امنیتی: شامل دادههای مرتبط با امنیت ملی و اطلاعات دولتی
دلایل وقوع نشت داده
نشت داده میتواند ناشی از ترکیبی از عوامل مختلف باشد که در آن، حملات سایبری، خطاهای فنی، خطای انسانی و ضعف در سیاستهای امنیتی سازمانی نقش دارند. این دلایل معمولاً به هم مرتبط هستند و ایجاد یک ضعف امنیتی یا آسیبپذیری میتواند بهراحتی سایر بخشها را تحتتأثیر قرار دهد. در ادامه، مهمترین دلایل وقوع نشت داده بررسی میشوند:
۱. حملات سایبری (Cyberattacks)
حملات سایبری یکی از بزرگترین و رایجترین دلایل نشت دادهها به شمار میروند. این حملات میتوانند به روشهای مختلفی صورت گیرند و ازآنجاکه هکرها معمولاً به دنبال اطلاعات حساس سازمانها هستند، میتوانند در صورت موفقیت، بهراحتی دادههای مهم را سرقت کنند. برخی از انواع حملات سایبری که میتوانند منجر به نشت داده شوند عبارتاند از:
- حملات فیشینگ (Phishing): در این نوع حملات، هکرها از روشهایی مانند ایمیلهای جعلی، صفحات وب تقلبی یا پیامهای فریبنده برای فریبدادن کاربران استفاده میکنند تا آنها اطلاعات حساس مانند نام کاربری، رمز عبور یا اطلاعات کارت اعتباری خود را وارد کنند. این اطلاعات سپس توسط مهاجمین سرقت میشود.
- باجافزار (Ransomware): حملات باجافزار معمولاً با قفلکردن فایلها یا سیستمهای سازمانها همراه است. پس از قفلکردن اطلاعات، هکرها از قربانیان درخواست باج میکنند. در بسیاری از موارد، مهاجمین علاوه بر قفلکردن فایلها، دادهها را سرقت کرده و برای فروش یا افشا تهدید میکنند.
- حملات DOS (Denial of Service) و DDoS (Distributed Denial of Service): این حملات باعث مختلشدن دسترسی به سیستمها یا شبکهها میشوند و گاهی اوقات در تلاش برای سرقت دادهها یا ایجاد آسیبهای بیشتر انجام میشوند.
برای جلوگیری از چنین تهدیداتی، سازمانها باید از محصولات امنیتی پیشرفته مانند Sophos Firewall برای فیلترکردن ترافیک مخرب و آنتیویروس Symantec SEP برای شناسایی و جلوگیری از بدافزارها استفاده کنند.
۲. خطاهای فنی (Technical Errors)
خطاهای فنی به مشکلاتی اطلاق میشود که به طور مستقیم به نقص در سیستمها، نرمافزارها یا شبکهها مرتبط هستند. این مشکلات میتوانند به دلایل مختلفی از جمله آسیبپذیریهای نرمافزاری، پیکربندی نادرست سیستمها یا استفاده از نسخههای قدیمی و آسیبپذیر نرمافزارها رخ دهند. برخی از این خطاهای فنی عبارتاند از:
- آسیبپذیریهای نرمافزاری: نرمافزارها و سیستمعاملهایی که دارای آسیبپذیری هستند میتوانند درگاهی برای نفوذ به سیستم و دسترسی به دادههای حساس توسط مهاجمین باشند. برای مثال، اگر یک وبسایت یا اپلیکیشن از نسخهای از نرمافزار استفاده کند که بهروز نشده و دارای مشکلات امنیتی باشد، هکرها میتوانند از این ضعف برای دسترسی به اطلاعات استفاده کنند.
- پیکربندی نادرست: اگر سیستمها یا سرویسها به طور نادرست پیکربندی شوند، میتوانند به ایجاد درزهای امنیتی منجر شود. بهعنوانمثال، اگر سرویسهای ذخیرهسازی ابری دسترسی عمومی داشته باشند یا پروتکلهای احراز هویت بهدرستی پیکربندی نشوند، دادهها بهراحتی در معرض دسترسی غیرمجاز قرار میگیرند.
- عیوب در طراحی و معماری سیستمها: گاهی اوقات نقصهایی در طراحی اولیه سیستمها وجود دارد که بعداً میتواند موجب نشت دادهها شود. برای مثال، ضعف در مدیریت دسترسیها و مجوزهای کاربران میتواند موجب شود که افراد غیرمجاز به اطلاعات حساس دسترسی پیدا کنند.
برای جلوگیری از این مشکلات، سازمانها میتوانند از ابزارهایی مانند Tenable Nessus برای شناسایی آسیبپذیریهای امنیتی در سیستمها و شبکههای خود استفاده کنند. همچنین، استفاده از نرمافزارهای مدیریت امنیت شبکه مانند ManageEngine Endpoint Central میتواند به کنترل بهتر و امنتر دستگاهها کمک کند.
۳. خطای انسانی (Human Error)
خطای انسانی یکی از بزرگترین دلایل نشت دادههاست که معمولاً ناشی از اشتباهات کارکنان یا سوءاستفادههای عمدی است. حتی اگر سیستمها از امنیت مناسبی برخوردار باشند این خطاها به طور مستقیم منجر به نشت اطلاعات میشوند. برخی از رایجترین خطاهای انسانی عبارتاند از:
- ارسال اشتباهی اطلاعات حساس: کارکنان ممکن است به طور تصادفی ایمیلهایی با اطلاعات محرمانه را به گیرندگان اشتباه ارسال کنند. این نوع خطا میتواند منجر به افشای اطلاعات حساس شود.
- استفاده از رمزهای عبور ضعیف یا مشترک: بسیاری از کاربران به دلایل مختلف از رمزهای عبور ضعیف یا مشابه برای حسابهای مختلف خود استفاده میکنند. این رمزها بهراحتی توسط هکرها قابل حدس و نفوذ هستند و منجر به نشت داده میشوند.
- عدم آگاهی از سیاستهای امنیتی: اگر کارکنان آگاهی لازم را درباره امنیت دادهها و تهدیدات سایبری نداشته باشند، احتمال بروز اشتباهات انسانی بیشتر میشود. برای مثال، نداشتن دانش کافی درباره نحوه تشخیص ایمیلهای فیشینگ یا نحوه استفاده صحیح از ابزارهای امنیتی میتواند باعث افشای اطلاعات شود.
برای کاهش ریسک خطای انسانی، استفاده از ابزارهای Symantec DLP و ManageEngine PAM 360 که به نظارت بر فعالیتهای کاربران و محدودکردن دسترسیها کمک میکنند، مفید است. همچنین، سازمانها باید برنامههای آموزشی مداوم برای کارکنان خود در نظر بگیرند تا آگاهی آنها را در مورد تهدیدات سایبری و روشهای پیشگیری از نشت داده افزایش دهند.
۴. ضعف در سیاستهای امنیتی سازمانی
سیاستهای امنیتی ضعیف یا ناکافی میتواند به نشت داده منجر شود. سازمانهایی که سیاستهای امنیتی مناسب و جامع ندارند، در برابر تهدیدات سایبری آسیبپذیرتر هستند. برخی از مشکلات در سیاستهای امنیتی عبارتاند از:
- عدم مدیریت مناسب دسترسیها: عدم تعریف دقیق نقشها و مجوزهای دسترسی به دادهها میتواند منجر به این شود که افراد غیرمجاز به اطلاعات حساس دسترسی پیدا کنند. برای جلوگیری از این مشکل، باید سیاستهای دقیق و شفاف در مورد سطح دسترسی کاربران و سیستمها وجود داشته باشد.
- عدم نظارت بر فعالیتهای شبکه: اگر سازمانها نتوانند بهدرستی شبکه و سیستمهای خود را نظارت کنند، ممکن است از تهدیدات امنیتی غافل شوند. استفاده از ابزارهای مانند Firewall Analyzer میتواند به نظارت مستمر بر فعالیتهای شبکه و شناسایی تهدیدات کمک کند.
- نداشتن برنامه بازیابی از بحران (Disaster Recovery): اگر در صورت وقوع یک حمله یا نقص امنیتی، سازمانها نتوانند بهسرعت دادههای خود را بازیابی کنند، نشت دادهها میتواند منجر به ازدسترفتن اطلاعات حیاتی شود. داشتن یک سیستم پشتیبانگیری امن و برنامه بازیابی از بحران از اهمیت بالایی برخوردار است. استفاده از ابزارهای Veritas برای پشتیبانگیری و بازیابی دادهها میتواند به سازمانها در این زمینه کمک کند.
برای کاهش این خطرات، سازمانها باید از راهکارهای امنیتی جامع و محصولات مؤثری مانند:
Sophos Firewall ،Symantec SEP ،Tenable Nessus و Veritas برای حفاظت از دادهها و شبکههای خود استفاده کنند و همزمان از آموزشهای مداوم برای کارکنان خود بهرهبرداری نمایند.
خطرات ناشی از نشت داده
نشت داده میتواند تأثیرات مخرب و طولانیمدتی برای سازمانها و افراد به همراه داشته باشد. اثرات ناشی از نشت داده تنها محدود به ازدسترفتن اطلاعات نمیشود، بلکه شامل پیامدهای گستردهتری از قبیل آسیب به اعتبار برند، هزینههای حقوقی سنگین و خسارات مالی نیز است. در ادامه، به طور دقیقتر به برخی از مهمترین خطرات ناشی از نشت اطلاعات پرداخته میشود:
۱. آسیب به اعتبار برند
یکی از مهمترین خطرات نشت داده، آسیب به اعتبار برند و اعتماد عمومی است. در دنیای امروز که مشتریان به طور فزایندهای به امنیت و حریم خصوصی خود اهمیت میدهند، هرگونه نشت داده میتواند بهشدت اعتماد مشتریان به یک برند یا سازمان را خدشهدار کند. آسیب به اعتماد برند ناشی از نشت اطلاعات تبعات زیر را به همراه دارد:
- ازدستدادن اعتماد مشتریان: زمانی که مشتریان متوجه میشوند اطلاعات شخصی یا مالی آنها از طریق یک سازمان به بیرون درز کرده، احساس ناامنی و بیاعتمادی به آن برند پیدا میکنند. این بیاعتمادی منجر به کاهش شدید فروش، لغو قراردادها و ازدسترفتن مشتریان وفادار خواهد شد. اعتماد مشتریان بهویژه در صنایع حساس مانند بانکداری، بهداشت و درمان و خدمات مالی اهمیت بیشتری دارد.
- افت فروش و کاهش درآمد: بعد از نشت داده، مشتریان به احتمال زیاد به رقبای سازمان مهاجرت خواهند کرد، زیرا نمیخواهند ریسکهایی مشابه را بپذیرند. بهعلاوه، مشتریان جدید نیز به برندهایی که پیشتر درگیر نشت داده شدهاند، اطمینان نخواهند کرد و از خرید یا استفاده از خدمات آنها امتناع خواهند کرد.
- اثر طولانیمدت بر اعتماد عمومی: جبران اعتبار ازدسترفته پس از یک نشت اطلاعات میتواند زمانبر و پرهزینه باشد. حتی اگر سازمانها اقداماتی برای بهبود وضعیت انجام دهند، بهبودی در اعتبار برند ممکن است ماهها یا سالها طول بکشد. برندهایی که دچار نشت داده میشوند با چالشهای بلندمدت در جذب و نگهداری مشتریان مواجه خواهند بود.
۲. هزینههای حقوقی
نشت داده نهتنها برای سازمانها هزینههای مستقیم دارد، بلکه میتواند منجر به هزینههای حقوقی سنگینی شود. در بسیاری کشورها از جمله ایران، قوانین سختگیرانهای برای حفظ حریم خصوصی و امنیت دادهها وجود دارد. نقض این قوانین منجر به جریمههای سنگین و دعاوی قضائی میشود.
- قوانین حفاظت از اطلاعات: در ایران، قوانین مختلفی برای حفاظت از اطلاعات شخصی وجود دارد که سازمانها موظف به رعایت آنها هستند. این قوانین شامل مواردی مانند قانون «حمایت از حقوق مصرفکنندگان» و «قانون جرائم رایانهای» میشود که نقض آنها میتواند باعث تحمیل جریمههای مالی و عواقب قانونی سنگین برای سازمانها گردد. بهعلاوه، سازمانها باید به قوانین داخلی خود که برای حفاظت از دادهها وضع شدهاند نیز توجه داشته باشند تا از نشت دادهها جلوگیری کنند.
- دعاوی قضائی: اگر نشت دادهها باعث آسیب به مشتریان یا اشخاص ثالث شود، این افراد ممکن است از سازمانها به دلیل نقض حریم خصوصی یا عدم رعایت اصول امنیتی شکایت کنند. این دعاوی میتوانند منجر به هزینههای حقوقی بالایی شوند و روند قضائی طولانی را برای سازمانها ایجاد کنند که اثرات منفی زیادی بر آنها خواهد داشت.
برای جلوگیری از این نوع خطرات، استفاده از نرمافزارهای امنیتی مانند SEP و EDR سیمانتک میتواند به کاهش احتمال نشت داده و تبعات حقوقی آن کمک کند.
۳. خطرات مالی
نشت اطلاعات مالی میتواند عواقب جبرانناپذیری برای سازمانها به همراه داشته باشد، زیرا این نشتها میتوانند به دسترسی غیرمجاز به اطلاعات مالی حساس مشتریان و سازمان منجر شوند. نوع نشت داده میتواند منجر به خطرات مالی زیر شود:
- سرقت اطلاعات کارتهای بانکی و حسابهای مالی: اگر هکرها به اطلاعات مالی حساس مشتریان یا سازمان دسترسی پیدا کنند، میتوانند از آنها برای انجام تراکنشهای غیرمجاز، برداشتهای مالی یا خرید کالاهای مختلف استفاده کنند. این نوع نشت داده میتواند بهسرعت به مشکلات مالی جدی برای مشتریان و سازمان منجر شود.
- آسیب به سیستمهای مالی و حسابداری: علاوه بر سرقت اطلاعات مالی مشتریان، نشت اطلاعات میتواند به سیستمهای مالی و حسابداری سازمان آسیب وارد کند. اگر مهاجمین بتوانند به این سیستمها نفوذ کنند، ممکن است دادههای مالی را تغییر دهند یا آنها را حذف کنند که میتواند به مشکلات جدی در حسابداری و گزارشگیری مالی منجر شود.
- پایان همکاری با شرکای تجاری: بسیاری از سازمانها با شرکای تجاری خود روابط مالی دارند که تحتتأثیر نشت اطلاعات قرار میگیرند. درصورتیکه اطلاعات مالی یک سازمان به بیرون درز کند، شرکای تجاری ممکن است از ادامه همکاری با آن سازمان خودداری کنند.
۴. آسیب به عملیات تجاری
نشت داده میتواند باعث اختلال در عملیات تجاری روزانه سازمان شود. این اختلالات میتوانند به دلیل نیاز به بررسی و رفع مشکلات امنیتی یا به دلیل خسارتهای ناشی از نشت دادهها ایجاد شوند. برخی از این اختلالات عبارتاند از:
- کاهش کارایی و بهرهوری کارکنان: بررسی و رفع مشکلات امنیتی ناشی از نشت اطلاعات میتواند زمان زیادی از تیمهای IT و امنیت بگیرد. این امر بهرهوری کارکنان را کاهش داده و منجر به تأخیر در پروژهها و خدمات میشود.
- تأثیرات طولانیمدت بر زنجیره تأمین: نشت داده تأثیرات منفی در زنجیره تأمین سازمانها دارد، بهخصوص اگر اطلاعات حیاتی مشتریان یا قراردادها فاش شود. این موضوع میتواند به ازدستدادن اعتبار و روابط تجاری با تأمینکنندگان و مشتریان مهم منجر شود.
راههای پیشگیری از نشت داده

برای جلوگیری از نشت داده و محافظت از اطلاعات حساس، سازمانها باید از ترکیبی از روشهای امنیتی و فناوریهای نوین استفاده کنند. در ادامه، برخی از مهمترین روشها برای پیشگیری از نشت اطلاعات معرفی میشوند:
۱. استفاده از فایروالها و سیستمهای مانیتورینگ شبکه
یکی از اساسیترین و مؤثرترین روشها برای جلوگیری از دسترسی غیرمجاز به شبکهها و اطلاعات حساس، استفاده از فایروالها و سیستمهای مانیتورینگ شبکه است. این سیستمها میتوانند ترافیک ورودی و خروجی شبکه را نظارت کرده و هرگونه تلاش برای دسترسی غیرمجاز و نشت داده را شناسایی و مسدود کنند.
Sophos Firewall یکی از پیشرفتهترین فایروالها است که میتواند با استفاده از تکنولوژیهای بهروز، ترافیک شبکه را آنالیز کرده و تهدیدات را در زمان واقعی شناسایی کند.
ManageEngine Firewall Analyzer به سازمانها کمک میکند تا عملکرد فایروالها به طور مداوم نظارت کنند و از وجود آسیبپذیریها و پیکربندیهای نادرست در شبکه جلوگیری کنند.
۲. رمزگذاری دادهها
رمزگذاری اطلاعات یکی از مؤثرترین روشها برای محافظت از اطلاعات حساس است. با رمزگذاری دادهها، حتی اگر فرد غیرمجاز به دادهها دسترسی پیدا کند، نمیتواند اطلاعات را به طور قابلاستفاده استخراج کند. برای رمزگذاری اطلاعات حساس، استفاده از نرمافزارهایی که قابلیت رمزگذاری قوی دارند بسیار حائز اهمیت است. این نرمافزارها میتوانند اطمینان حاصل کنند که دادهها تنها برای افرادی که مجاز هستند قابلدسترسی خواهند بود. همچنین، استفاده از ابزارهای پیشرفته مانند EDR و DLP میتواند به شناسایی و جلوگیری از رفتارهای غیرمجاز کارکنان در محیط کاری کمک کند. این محصولات قادر به تشخیص الگوهای مشکوک در فعالیتهای کاربران هستند و اقدامات فوری را برای جلوگیری از نشت داده انجام میدهند.
۳. آموزش کارکنان
خطای انسانی از عوامل اصلی نشت داده است. به همین دلیل، آموزش کارکنان در خصوص خطرات امنیتی و نحوه برخورد با اطلاعات حساس باید جزء برنامههای امنیتی سازمانها باشد. آموزش کارکنان برای شناسایی ایمیلهای فیشینگ، لینکهای مشکوک و رفتارهای غیرمجاز میتواند به کاهش ریسک نشت اطلاعات کمک کند.
۴. استفاده از سیستمهای پشتیبانگیری
درصورتیکه دادهها به دلیل نشت، حملات سایبری یا مشکلات سختافزاری از دست بروند، داشتن سیستمهای پشتیبانگیری کمک میکند تا در کمترین زمان ممکن، دادهها بازیابی شوند. استفاده از سیستمهای پشتیبانگیری معتبر مانند Veritas برای ذخیرهسازی پشتیبان از دادهها میتواند یکی از اصلیترین اقدامات پیشگیرانه باشد. این محصولات میتوانند دادهها را به طور منظم و امن ذخیره کرده و در مواقع ضروری برای بازیابی اطلاعات استفاده شوند.
۵. مدیریت دسترسی و هویت
کنترل و مدیریت دسترسیها یکی از ارکان امنیتی سازمانها است. با استفاده از سیستمهای مدیریت هویت و دسترسی، سازمانها میتوانند دسترسی به دادههای حساس را محدود کرده و فقط به افرادی که نیاز به دسترسی دارند، اجازه دهند. ManageEngine PAM 360 و ADAudit Plus ابزارهای مناسبی برای مدیریت دسترسی و نظارت بر فعالیتهای کاربران هستند. این ابزارها میتوانند دسترسیها را محدود کرده و هرگونه تلاش برای دسترسی غیرمجاز را شناسایی و مسدود کنند.
۶. نظارت و گزارشدهی منظم
نظارت مستمر بر سیستمها و شبکهها به شناسایی سریع تهدیدات کمک میکند. استفاده از ابزارهایی که توانایی نظارت بر وضعیت سیستمها و تهیه گزارشهای دقیق را دارند، میتواند به پیشگیری از نشت داده کمک کند. با استفاده از Tenable Nessus و دیگر ابزارهای مشابه، سازمانها میتوانند آسیبپذیریهای موجود در سیستمهای خود را شناسایی و قبل از بروز مشکل، اقدامات پیشگیرانه انجام دهند.
۷. مدیریت آسیبپذیریها
همواره باید سیستمها و نرمافزارهای موجود در شبکه سازمان به طور مرتب بررسی و بهروزرسانی شوند. آسیبپذیریهای نرمافزاری میتوانند در صورت عدم توجه بهراحتی مورد سوءاستفاده قرار گیرند. Tenable Nessus ابزاری است که برای اسکن آسیبپذیریها و شناسایی مشکلات امنیتی در شبکههای سازمانی به کار میرود. این ابزار کمک میکند تا تمامی آسیبپذیریها قبل از اینکه فرصتی برای نفوذ مهاجمان به سیستمها داشته باشد، شناسایی و رفع شوند.
جمعبندی نهایی نشت اطلاعات
نشت داده یک تهدید جدی برای سازمانها و کسبوکارها است و نیازمند تدابیر جدی برای پیشگیری است. استفاده از فایروالها، سیستمهای مدیریت دسترسی، ابزارهای شناسایی آسیبپذیری و سیستمهای پشتیبانگیری از دادهها، میتواند به طور قابلتوجهی از خطرات ناشی از نشت داده بکاهد. محصولات امنیت شبکه میتوانند راهکارهای مؤثری برای حفاظت از شبکه و دادههای حساس فراهم کنند.
اگر سازمان شما به دنبال راهحلهای امنیتی برای محافظت از اطلاعات حساس است، پیشنهاد میکنیم از محصولات و خدمات امنیتی شبکهای که در سایت آیکو ارائه میشود، بهرهبرداری کنید تا از هرگونه تهدید احتمالی جلوگیری نمایید.